Modelantwoorden en puntentoekenning. Andere inhoudelijk juiste formuleringen zijn ook goed.
1. God belooft het volk een land (1); het volk houdt zich aan Gods regels (1). (2 punten)
2. Abraham (ca. 2000 v.Chr.), Mozes (ca. 1300 v.Chr.), David (ca. 1000 v.Chr.), tweede Tempel verwoest (70 n.Chr.), Israël gesticht (1948). Eén punt bij een volledig juiste volgorde; één punt bij minstens drie juiste tijdsaanduidingen. (2 punten)
3. Hij leidt het volk uit slavernij (1) en ontvangt volgens het verhaal de Thora/tien geboden (1). Daarmee worden de leefregels van het Verbond bevestigd (1). (3 punten)
4. Ballingschap: wegvoering naar Babylonië na verwoesting van Jeruzalem/Tempel (1). Diaspora: verspreiding over verschillende landen (1). Shoah: de systematische vervolging en moord op joden tijdens de Tweede Wereldoorlog door de nazi's en hun helpers (1). (3 punten)
5. Antisemitisme (1), omdat joden als groep met een ongegronde beschuldiging worden aangevallen of gediscrimineerd (1). (2 punten)
6. Geloofsverhalen dragen religieuze betekenis en traditie over (1); historisch onderzoek vraagt om bronnen en bewijs voor gebeurtenissen (1). Beide teksten hebben dus een verschillende benadering. (2 punten)
7. Thora: onderwijzing/leer (1); Nevi'im: Profeten (1); Chetoevim: Geschriften (1). (3 punten)
8. Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium. Eén punt voor drie of vier juiste namen; twee voor alle vijf. (2 punten)
9. JHWH zijn de letters van de godsnaam, die uit eerbied niet wordt uitgesproken (1). Adonai is de titel Heer die bij het aanspreken/lezen wordt gebruikt (1). (2 punten)
10. Menselijke woorden vatten God niet volledig (1); almachtig beschrijft slechts een aspect, terwijl God groter is dan die ene eigenschap (1). (2 punten)
11. De profeet herinnert mensen aan Gods leefregels (1); eerlijk handelen hoort bij het naleven van het Verbond en het voorbeeld zijn voor anderen (1). (2 punten)
12. Bijvoorbeeld niet stelen: respect voor bezit/eerlijkheid; niet moorden: bescherming van leven; sabbat heiligen: rust/eerbied. Per passend gebod plus uitgelegde waarde één punt. (2 punten)
13. Uittocht/bevrijding uit slavernij (1); voorjaar (1); zeven of acht dagen (1). (3 punten)
14. Matses: haast bij vertrek, geen tijd voor rijzen (1). Bittere kruiden: bitterheid van slavernij (1). Zout water: tranen van slaven (1). (3 punten)
15. Ze verwijzen naar Gods beloften (1), zoals bevrijding, een eigen land en het behoren tot Gods volk (1); dat zijn de beloften van de verbondsrelatie (1). (3 punten)
16. Het stelt vragen (1), waardoor volwassenen het verhaal uitleggen en doorgeven aan de volgende generatie (1). (2 punten)
17. Farao weigert vertrek; plagen en gemarkeerde deurposten; het volk vertrekt; doortocht door de Rietzee en ontsnapping aan het leger. Eén punt per stap. (4 punten)
18. Het eten draagt een symbolische betekenis (1): het herinnert aan de haast bij de uittocht en helpt het bevrijdingsverhaal doorgeven (1). (2 punten)
19. Joods nieuwjaar (1), gewoonlijk september of oktober (1). (2 punten)
20. De sjofar roept op tot inkeer/zelfonderzoek (1). Vergeving vragen maakt het goedmaken van verkeerd gedrag concreet (1). Beide richten zich op verbetering (1). (3 punten)
21. Appel met honing: een zoet/goed jaar (1). Ronde challa: de kringloop van het jaar (1). (2 punten)
22. Abraham krijgt de opdracht Isaak te offeren; wordt tegengehouden; een ram wordt geofferd (2 voor de drie hoofdelementen, 1 bij twee). De sjofar is een ramshoorn (1). (3 punten)
23. Voorbeeld: Abraham wordt geconfronteerd met een zware keuze en zijn vertrouwen wordt beproefd (1); bij inkeer denken mensen na over hun eigen keuzes en verhouding tot God (1). Andere onderbouwde interpretaties zijn ook goed. (2 punten)
24. 25 Kislew (1); acht dagen (1); herinwijding van de Tempel en het oliewonder (1). (3 punten)
25. De heerser onderdrukt joodse gebruiken; Makkabeeën komen in opstand; Tempel wordt heroverd en hersteld; olie voor één dag brandt acht dagen. Eén punt per verband/stap. (4 punten)
26. Zeven: menora (1). Negen: chanoekia, acht feestlichtjes en één hulplicht (1). (2 punten)
27. Vijf feestlichtjes (1), plus de sjamasj als hulplicht (1). (2 punten)
28. Licht herinnert aan het branden van de kandelaar (1); olie verwijst naar het oliewonder (1). (2 punten)
29. Geboorte en bekering. Eén punt per manier. (2 punten)
30. De jongere wordt levensbeschouwelijk volwassen (1) en wordt zelf verantwoordelijk voor godsdienstige plichten/leefregels (1). (2 punten)
31. Een ritueel bad (1); de onderdompeling maakt deel uit van de beschreven bekeringsprocedure (1). (2 punten)
32. Het is een teken van het Verbond met God (1) en drukt verbondenheid met de joodse gemeenschap uit (1). (2 punten)
33. Vrijdag bij zonsondergang (1); zaterdagavond bij het invallen van de nacht/drie zichtbare sterren (1). (2 punten)
34. God rust op de zevende scheppingsdag (1); een gebod vraagt de sabbat te heiligen (1); rust maakt die herinnering wekelijks concreet (1). (3 punten)
35. Kiddoesj: heiliging/zegen over de wijn bij sabbat (1). Havdala: afsluiting en scheiding tussen sabbat en gewone week (1). (2 punten)
36. Twee challot herinneren aan de dubbele hoeveelheid manna vóór sabbat (1). Geurende kruiden horen bij havdala en helpen de herinnering aan sabbat meenemen (1). (2 punten)
37. Nee: de les zegt dat uitleg en viering verschillen (1). Beide kunnen rust, heiliging of gemeenschap centraal stellen, ook met andere praktische regels (1). (2 punten)
38. Toegestane/niet-toegestane diersoorten; geen bloed; scheiding van vlees en melk. Eén punt per groep. (3 punten)
39. Het herkauwt niet (1). Beide voorwaarden moeten tegelijk gelden (1). (2 punten)
40. Garnalen voldoen niet aan vinnen én schubben (1). De hamburger met kaas vermengt vlees en melk (1). (2 punten)
41. Het volk moet volgens de les een licht/voorbeeld voor anderen zijn (1). Dat hangt samen met leven volgens Gods regels binnen het Verbond (1). (2 punten)
42. De davidster is een joods symbool (1). De nazi's dwongen een gele ster op als middel van herkenning, uitsluiting en vervolging (1). (2 punten)
43. Bijvoorbeeld bidden, zingen, Thora bestuderen/leren, feestvieren of samenkomen. Twee punten bij vier juiste, één bij twee of drie. (2 punten)
44. Ark: bewaart de Thorarollen (1). Bima: verhoging/leestafel om uit de rollen voor te lezen (1). (2 punten)
45. Thora uitleggen: rabbijn (1). Tekst aanwijzen: jad (1). Voorzingen/gebed leiden: chazan (1). (3 punten)
46. Ook buiten Jeruzalem/zonder Tempel kunnen mensen samen bidden (1), leren uit de Thora (1) en hun gemeenschap en traditie onderhouden (1). (3 punten)
47. Wij benadrukt gemeenschap (1). Sjoel hangt samen met school en benadrukt leren/onderwijs (1). (2 punten)
48. De plaats verbindt met Jeruzalem en de vroegere Tempel (1); mensen bidden er en plaatsen briefjes met gebeden/wensen (1). (2 punten)