Deel 5. Chanoeka.

Chanoeka heet het feest der lichtjes. Het duurt acht dagen en begint op de vijfentwintigste dag van de joodse maand Kislew. Het valt meestal in december. De precieze datum verschuift in onze kalender.
Het feest herdenkt de herinwijding van de Tempel in Jeruzalem en het verhaal van het oliewonder. Het feest is meer dan tweeduizend jaar oud. De les beschrijft de tijd van de Grieks-Syrische heerser Antiochus Epifanes.
Volgens het verhaal wil de koning dat iedereen Grieks spreekt en dezelfde goden aanbidt. Sommige joden nemen Griekse gewoonten over. Anderen willen hun eigen geloof en leefregels behouden. De koning verbiedt onder meer het houden van de sabbat en het leren van de Thora. In de Tempel worden niet-joodse goden vereerd en wordt een varken geofferd, wat de Tempel volgens de joodse regels onrein maakt.
Soldaten komen in een dorp met een beeld van Zeus. Iedereen moet ervoor knielen. De belangrijke dorpsbewoner Matitjahoe weigert. Wanneer een andere man wel wil knielen, ontstaat er een gewelddadig conflict. Matitjahoe, zijn vijf zonen en medestanders verzetten zich tegen de soldaten. De opstand begint.
De groep trekt zich terug in de bergen. Steeds meer mensen sluiten zich aan. Na de dood van Matitjahoe wordt zijn zoon Jehoeda, ook Juda genoemd, de leider. Zijn strijders heten de Makkabeeën. Juda heeft de bijnaam de Hamer.
Na jaren van strijd veroveren zij de Tempel. Het gebouw is geplunderd en beschadigd. Ze verwijderen de afgodsbeelden, maken alles schoon en herstellen de heilige plaats. Op de vijfentwintigste dag van Kislew kan de Tempel opnieuw worden ingewijd.
In de Tempel staat de menora, een kandelaar met zeven lichtjes. Men vindt maar één klein kruikje zuivere olie, genoeg voor één dag. Nieuwe olie maken duurt acht dagen. Toch steken ze de menora aan. Volgens het geloofsverhaal blijft het licht acht dagen branden, tot er nieuwe olie beschikbaar is. Dat is het Chanoekawonder.
Tijdens Chanoeka gebruikt men een chanoekia. Die heeft negen plaatsen: acht voor de feestlichtjes en één voor de aansteekkaars, de sjamasj. Iedere avond brandt er één feestlichtje meer. Op de achtste avond branden alle acht feestlichtjes. De sjamasj dient om de andere aan te steken; het gaat niet om één kaars die acht dagen onafgebroken moet branden.
Veel mensen eten in olie gebakken lekkernijen, zoals zoete oliebollen. De olie verwijst naar het wonder. Kinderen krijgen bijvoorbeeld chocolademunten en spelen met een dreidel, een tolletje met Hebreeuwse letters.
Onthoud het verschil: de menora heeft zeven armen; de chanoekia heeft negen plaatsen. Chanoeka verbindt licht, herinwijding, het bewaren van de eigen godsdienst en het verhaal van het oliewonder.