Deel 7. Sabbat.

Sabbat betekent rust. De wekelijkse sabbat begint op vrijdag bij zonsondergang en eindigt op zaterdagavond bij het invallen van de nacht. De les noemt als herkenningspunt drie zichtbare sterren.
Sabbat verwijst naar het scheppingsverhaal. God rust op de zevende dag. Ook de tien geboden vragen om de sabbat te heiligen: zes dagen werken en op de zevende dag rusten.
De les legt uit dat mensen op andere dagen de wereld veranderen door hun werk. Op sabbat laten zij dat los. Niet alle joden passen de regels op dezelfde manier toe. Sommige mensen werken niet, koken niet, rijden geen auto en schakelen geen licht aan. Anderen leggen vooral de nadruk op rust en ontspanning. De viering verschilt dus tussen mensen en gemeenschappen.
Op vrijdagavond wordt de tafel feestelijk gedekt, met een wit kleed, mooi servies, wijn, een beker en kaarsen. Onder een kleedje liggen twee gevlochten broden. Die heten challot, het meervoud van challa. Er wordt een zegen over de kaarsen uitgesproken. In de beschrijving van de les is het huis al verlicht voordat het gezin naar de synagoge gaat.
Na thuiskomst begint het sabbatmaal. Over de wijn wordt de kiddoesj uitgesproken. Kiddoesj betekent heiliging of heilig maken. Daarmee wordt duidelijk dat de sabbat een bijzondere, heilige tijd is. Iedereen drinkt van de wijn. Ook over het brood wordt een zegen uitgesproken.
De twee broden herinneren aan de tocht door de woestijn. Volgens het verhaal viel op vrijdag een dubbele hoeveelheid manna, zodat er op sabbat niet verzameld hoefde te worden. Men eet brood met zout. De les verbindt het zout met de vroegere offers.
Bij de maaltijd kan men bijvoorbeeld vis, kippensoep, kip en aardappels eten. Er worden sabbatliederen gezongen. De woorden zijn soms oud, terwijl de melodieën kunnen veranderen.
Op zaterdagochtend is er opnieuw een dienst in de synagoge. De Thorarol wordt uit de heilige ark gehaald en er wordt uit voorgelezen. Gastvrijheid, familiebezoek en aandacht voor ouderen en zieken kunnen deel uitmaken van de dag.
Op zaterdagavond sluit de havdala de sabbat af. Havdala betekent scheiding: de heilige tijd wordt onderscheiden van de gewone week. Bij de plechtigheid horen een beker wijn, een gevlochten kaars met meerdere lonten en geurende kruiden. Iedereen kan aan de kruiden ruiken. De geur helpt de herinnering aan sabbat mee te nemen de week in. In een lofspreuk wordt God bedankt voor het onderscheid tussen het heilige en het gewone.
Voor je toets: ken begin en einde, de verbinding met de schepping en het gebod, en de betekenis van challot, kiddoesj en havdala. Leg ook uit dat sabbat ruimte maakt voor rust, geloof en gemeenschap.